Opieka naprzemienna

Opieka naprzemienna to model sprawowania pieczy nad dzieckiem po rozstaniu rodziców, który coraz częściej pojawia się w sprawach prowadzonych przez Kancelarię Adwokacką Bałaga w Kielcach. Dziecko mieszka przez podobne okresy czasu u każdego z rodziców, w zależności od ustaleń stron lub orzeczenia sądu. W praktyce najczęściej oznacza to naprzemienne tygodnie, dwa tygodnie lub miesiące u każdego rodzica.

W polskim prawie opieka naprzemienna nie jest wprost nazwana tym terminem. Podstawą jest art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala sądowi powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i określić miejsce zamieszkania dziecka naprzemiennie u każdego z nich, w powtarzających się okresach.

Kiedy sąd orzeka opiekę naprzemienną

Sąd może orzec opiekę naprzemienną z urzędu lub na wniosek jednego z rodziców. Warunkiem jest ustalenie że taki model jest zgodny z dobrem dziecka.

W praktyce sądy biorą pod uwagę kilka kluczowych okoliczności. Pierwsza to porozumienie rodziców, gdyż opieka naprzemienna działa dobrze gdy rodzice są w stanie ze sobą rozmawiać, ustalać wspólnie kwestie szkolne, zdrowotne i wychowawcze. Jeśli między rodzicami trwa poważny konflikt, sąd zazwyczaj odmawia tego modelu bo w takim przypadku szkodzi dziecku bardziej niż pomaga.

Druga okoliczność to bliskość miejsca zamieszkania, albowiem jeśli rodzice mieszkają w różnych miastach, opieka naprzemienna jest praktycznie niemożliwa do realizacji bez poważnych skutków dla dziecka. Zmiana szkoły co tydzień lub długie dojazdy to zbyt duże obciążenie.

Trzecia to wiek dziecka, ponieważ małe dzieci, szczególnie do 3 roku życia, potrzebują stabilności i bliskiej relacji z jednym opiekunem jako bazą bezpieczeństwa. Sądy rzadziej orzekają opiekę naprzemienną dla niemowląt i małych dzieci. Starsze dzieci, szczególnie powyżej 7-8 lat, zazwyczaj lepiej radzą sobie z takim modelem, pod warunkiem że same tego chcą.

Czwarta to zaangażowanie obojga rodziców przed rozstaniem, gdyż sąd sprawdza czy oboje rodzice faktycznie zajmowali się dzieckiem, czy jeden z nich był praktycznie nieobecny w jego życiu.

Kiedy opieka naprzemienna nie jest dobrym rozwiązaniem

Opieka naprzemienna nie sprawdza się w kilku sytuacjach. Pierwsza to poważny, chroniczny konflikt między rodzicami, który przenosi się na dziecko. Dziecko, które jest świadkiem kłótni przy każdym przekazaniu ponosi wyraźną szkodę emocjonalną.

Druga to znaczna odległość między miejscami zamieszkania rodziców. Przeprowadzka jednego z rodziców do innego miasta po orzeczeniu opieki naprzemiennej jest podstawą do wniosku o jej zmianę.

Trzecia to sytuacja gdy jedno z rodziców ma problemy z uzależnieniami, stosuje przemoc, lub nie jest w stanie zapewnić dziecku stabilnych warunków. W takich sprawach pomagam ustalić właściwy zakres ograniczenia władzy rodzicielskiej. W szczególnie poważnych przypadkach uzasadnione jest również rozważenie zakazu kontaktów z dzieckiem, jeśli dobro dziecka tego wymaga.

Czwarta to wyraźny sprzeciw dziecka, szczególnie starszego, które ma już zdolność rozeznania. Sąd bierze pod uwagę zdanie dziecka, choć nie jest nim bezwzględnie związany.

Opieka naprzemienna a alimenty

To pytanie pojawia się niemal w każdej rozmowie o opiece naprzemiennej. Co do zasady przy opiece naprzemiennej każdy z rodziców ponosi koszty utrzymania dziecka w czasie gdy dziecko przebywa u niego. Obowiązek alimentacyjny w tradycyjnym rozumieniu odpada jeśli oboje rodzice w równym stopniu uczestniczą w kosztach i opiece.

Oznacza to, że przy faktycznej opiece naprzemiennej możliwe jest złożenie wniosku o uchylenie obowiązku alimentacyjnego jeśli wcześniej alimenty były zasądzone. Warunkiem jest wykazanie że opieka jest faktycznie naprzemienna i koszty są rzeczywiście ponoszone przez oboje rodziców.

Sytuacja jest jednak bardziej złożona gdy zarobki rodziców są bardzo różne. Sąd może wówczas zasądzić alimenty wyrównawcze, żeby zapewnić dziecku porównywalny standard życia u obojga rodziców. Jeśli po orzeczeniu opieki naprzemiennej sytuacja finansowa rodziców się zmieni, możliwe jest złożenie pozwu o zmianę wysokości alimentów.

Jak uregulować opiekę naprzemienną

Najlepszym rozwiązaniem jest porozumienie rodzicielskie. Jeśli rodzice są w stanie ustalić szczegółowy harmonogram opieki, zasady dotyczące wakacji, świąt, choroby dziecka i kontaktów ze szkołą, a sąd zazwyczaj zatwierdza takie porozumienie i wpisuje je do wyroku.

Porozumienie rodzicielskie przy opiece naprzemiennej powinno regulować szczegółowo: gdzie dziecko mieszka w jakich tygodniach, jak wygląda wymiana, kto odbiera dziecko ze szkoły, jak rodzice informują się o zdrowiu i problemach szkolnych, jak dzielą koszty leczenia i zajęć dodatkowych oraz jak ustalają wakacje i święta.

Jeśli rodzice nie są w stanie dojść do porozumienia, sąd orzeka model opieki samodzielnie, często przy pomocy opinii Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych (OZSS). Postępowanie z opinią specjalistów trwa dłużej, ale daje sądowi pełniejszy obraz sytuacji dziecka i jego potrzeb.

Warto też pamiętać, że w trakcie postępowania można złożyć wniosek o tymczasowe zabezpieczenie kontaktów, żeby uregulować sytuację dziecka zanim zapadnie ostateczne orzeczenie.

Zmiana modelu opieki po orzeczeniu

Zarówno opieka naprzemienna jak i tradycyjny model z ustalonym miejscem zamieszkania u jednego z rodziców, nie są orzeczeniami na zawsze. Jeśli zmieniły się istotne okoliczności takie jak przeprowadzka, zmiana szkoły, zmiana sytuacji zawodowej lub zdrowotnej jednego z rodziców bądź zmiana potrzeb dziecka, wówczas można złożyć wniosek o zmianę orzeczenia.

Szczególnie często taka zmiana jest uzasadniona, gdy dziecko dorastając wyraźnie preferuje inny model, albo gdy jedno z rodziców przestaje wywiązywać się z ustaleń.

Opieka naprzemienna w sprawie rozwodowej i po rozwodzie

Opiekę naprzemienną można ustalić zarówno w wyroku rozwodowym jak i w osobnym postępowaniu po rozwodzie. Jeśli strony są zgodne, możliwe jest zawarcie ugody przed sądem lub mediatorem.

Więcej o przebiegu sprawy rozwodowej i kwestiach dotyczących dzieci przeczytasz w naszym przewodniku po sprawach rozwodowych.

Jak wygląda współpraca z kancelarią

Sprawy o opiekę naprzemienną prowadzimy zarówno na etapie negocjacji porozumienia rodzicielskiego jak i w postępowaniu sądowym. Pomagamy przygotować wniosek, projekt porozumienia rodzicielskiego, zebrać odpowiedni materiał dowodowy i reprezentujemy klientów przed sądami w Kielcach i całym województwie świętokrzyskim. Więcej o zakresie pomocy prawnej w sprawach rodzinnych znajdziesz na stronie adwokat rodzinny Kielce.

Szczegółowe stawki za prowadzenie spraw rodzinnych znajdziesz w cenniku kancelarii. Masz pytania? Skontaktuj się z nami.

Sprawdź opinie klientów na wizytówce Google Kancelarii Adwokackiej Bałaga.