Podwyższenie i obniżenie alimentów

Podwyższenie i obniżenie alimentów – kiedy sąd zmienia ich wysokość?

Obowiązek alimentacyjny nie jest ustalany raz na zawsze. Sąd, wydając wyrok rozwodowy albo orzekając o alimentach w odrębnej sprawie, rozstrzyga na podstawie sytuacji z dnia orzekania: potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców. Z czasem te okoliczności prawie zawsze się zmieniają – dziecko rośnie, zmienia się praca, zdrowie, koszty życia. Dlatego polskie prawo wprost przewiduje możliwość żądania zmiany alimentów. Podstawą jest art. 138 k.r.o., który pozwala domagać się zmiany orzeczenia lub umowy alimentacyjnej w razie zmiany stosunków.

W praktyce oznacza to, że można wystąpić zarówno o podwyższenie alimentów, jak i o ich obniżenie, a w skrajnych przypadkach – o uchylenie obowiązku alimentacyjnego.

Kiedy można żądać zmiany alimentów?

Kluczowe pojęcie to „zmiana stosunków”. Nie chodzi o każdą zmianę w życiu stron, ale o taką, która istotnie wpływa na zakres usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego (najczęściej dziecka) lub na możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego (rodzica płacącego alimenty).

Najprościej rzecz ujmując, sąd porównuje dwie daty: moment, w którym zapadł poprzedni wyrok (albo została zatwierdzona ugoda), oraz sytuację obecną. Dopiero wyraźna, istotna i mająca znaczenie dla alimentów zmiana pomiędzy tymi datami może uzasadniać korektę wysokości świadczenia.

Typowe przykłady zmiany stosunków to między innymi:

• zwiększenie się potrzeb dziecka (wiek, szkoła, zajęcia dodatkowe, leczenie),
• pojawienie się nowych, istotnych wydatków (np. terapia, rehabilitacja, studia),
• poprawa sytuacji zarobkowej lub majątkowej rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów,
• pogorszenie się sytuacji zarobkowej albo zdrowotnej zobowiązanego (utrata pracy z przyczyn od niego niezależnych, poważna choroba),
• zmiany w strukturze obowiązków alimentacyjnych (np. narodziny kolejnego dziecka uprawnionego do alimentów).

Nie ma natomiast w przepisach żadnego „terminu ważności” alimentów ani zasady, że po określonej liczbie lat alimenty powinny automatycznie wzrosnąć lub spaść. Liczy się zawsze konkretna zmiana sytuacji, a nie sam upływ czasu.

Podwyższenie alimentów – najczęstsze sytuacje

O podwyższenie alimentów najczęściej występuje rodzic, przy którym dziecko na co dzień mieszka. Najbardziej typowa sytuacja to dziecko, które w momencie ustalania alimentów było małe, a po kilku latach jest już w wieku szkolnym lub nastoletnim. Wraz z wiekiem rosną koszty utrzymania: ubrania, jedzenie, środki higieny, ale także wydatki edukacyjne i rozwojowe.

Podstawą do żądania podwyższenia alimentów mogą być w szczególności:

• rozpoczęcie nauki w szkole albo przejście do wyższego etapu nauczania (szkoła ponadpodstawowa, studia),
• konieczność korzystania z korepetycji, zajęć wyrównawczych lub specjalistycznej terapii,
• rozwijanie pasji i talentów dziecka (sport, muzyka, języki obce),
• pojawienie się problemów zdrowotnych dziecka, wymagających stałego leczenia lub rehabilitacji,
• wzrost kosztów życia – zarówno ogólny (inflacja), jak i w miejscu zamieszkania dziecka.

Często rodzic domagający się podwyższenia alimentów powołuje się także na poprawę sytuacji zarobkowej zobowiązanego. Przykładowo uzyskanie lepiej płatnej pracy, awans, prowadzenie dochodowej działalności gospodarczej czy zakup wartościowych składników majątku. Nie chodzi jednak o to, aby „ukarać” drugiego rodzica za to, że radzi sobie lepiej finansowo, ale o sprawiedliwe rozłożenie ciężaru utrzymania dziecka zgodnie z art. 133 i 135 k.r.o.

Obniżenie alimentów – kiedy argumenty są przekonujące?

Po drugiej stronie są sprawy o obniżenie alimentów. Najczęściej występuje z nimi rodzic, który alimenty płaci i uważa, że ich wysokość przestała odpowiadać jego aktualnym możliwościom albo potrzebom dziecka.

Za istotne argumenty w sprawie o obniżenie alimentów sądy najczęściej uznają:

• utratę dotychczasowej pracy z przyczyn niezależnych od zobowiązanego (likwidacja zakładu, redukcja zatrudnienia),
• trwałe obniżenie zarobków, które nie wynika z celowego działania zobowiązanego (np. długotrwała choroba, niepełnosprawność ograniczająca możliwość pracy),
• konieczność ponoszenia wysokich kosztów leczenia, rehabilitacji albo specjalnej diety,
• pojawienie się nowych obowiązków alimentacyjnych (np. kolejne dzieci), o ile faktycznie wpływają one na możliwości łożenia na dotychczas uprawnionego.

Ważne jest to, że nie każde pogorszenie sytuacji finansowej automatycznie uzasadnia obniżkę alimentów. Jeżeli ktoś rezygnuje z dobrze płatnej pracy bez ważnego powodu, przechodzi na zatrudnienie „na pół etatu” tylko po to, aby wykazać niższe zarobki albo formalnie „idzie na działalność” z minimalnym ZUS-em, a faktycznie dalej zarabia tyle samo „do ręki”, sąd nie jest związany tak przedstawionymi dokumentami. Może oprzeć się na tak zwanych możliwościach zarobkowych, a nie na tym, co zobowiązany faktycznie deklaruje.

Podobnie jest z argumentem „zarabiam mniej, bo założyłem nową rodzinę, mam kredyt i nowe dzieci”. Sam fakt zmiany sytuacji osobistej nie przesądza automatycznie o obniżce alimentów. Sąd bada, czy przy uwzględnieniu nowych obowiązków zobowiązany nadal jest w stanie w rozsądnym zakresie utrzymywać także wcześniejsze dziecko, którego alimenty mają dotyczyć.

Podwyższenie i obniżenie alimentów – dowody?

Niezależnie od tego, czy domagasz się podwyższenia, czy obniżenia alimentów, kluczowa jest staranna dokumentacja zmiany sytuacji.

Jeżeli występujesz o podwyższenie alimentów na dziecko, warto zgromadzić:

• rachunki i faktury potwierdzające typowe wydatki (żywność, odzież, obuwie, środki higieny),
• dokumenty związane ze szkołą: opłaty za wyżywienie, dojazdy, wycieczki, podręczniki, wyprawkę,
• zaświadczenia i rachunki za zajęcia dodatkowe (sport, muzyka, języki, terapia),
• dokumentację medyczną i rachunki za leczenie, jeśli dziecko wymaga stałej opieki lekarskiej czy rehabilitacji,
• swoje dokumenty finansowe – np. umowę o pracę, zaświadczenie o zarobkach, PIT, jeśli pokazują, że mimo starań nie jesteś w stanie samodzielnie pokryć rosnących kosztów.

Jeżeli chcesz obniżyć alimenty, przygotuj między innymi:

• umowę o pracę, aneksy, wypowiedzenia, świadectwa pracy pokazujące zmianę zatrudnienia,
• zaświadczenia o aktualnych zarobkach, PIT-y, ewentualnie dokumenty z urzędu pracy,
• dokumenty medyczne wraz z kosztami leczenia, rehabilitacji, sprzętu i leków,
• dowody na nowe obowiązki alimentacyjne (np. akt urodzenia nowego dziecka, koszty utrzymania rodziny),
• dowody potwierdzające, że zmiana sytuacji nie jest skutkiem celowego zaniżania dochodów.

Do pozwu o zmianę alimentów warto dołączyć także poprzedni wyrok lub ugodę, które określały dotychczasowy obowiązek alimentacyjny.

Jak wygląda procedura – pozew o zmianę alimentów

Konieczne jest wniesienie pozwu, w którym wskażesz:

• czego żądasz (konkretna nowa kwota alimentów i od jakiej daty),
• na czym polega zmiana stosunków od czasu ostatniego orzeczenia,
• jakie dowody potwierdzają tę zmianę.

Co do zasady pozew kieruje się do sądu rejonowego. Powód (osoba wnosząca pozew) może wybrać sąd właściwy dla miejsca zamieszkania uprawnionego (np. dziecka) albo pozwanego – przepisy dają tutaj pewną elastyczność w sprawach o alimenty.

W pozwie o podwyższenie alimentów warto rozważyć także złożenie wniosku o zabezpieczenie roszczenia na czas trwania procesu, tak aby sąd mógł czasowo podnieść alimenty jeszcze przed wydaniem wyroku. Analogicznie, przy obniżeniu alimentów można wnosić o tymczasowe zmniejszenie świadczenia albo wstrzymanie egzekucji w szczególnie trudnych sytuacjach. O zabezpieczeniu alimentów piszę szerzej w odrębnym opracowaniu – tutaj istotne jest to, że w sprawach o zmianę alimentów jest ono dopuszczalne.

Pamiętaj też, że sąd patrzy na sytuację na moment zamknięcia rozprawy, a nie tylko na okoliczności z dnia wniesienia pozwu. Jeżeli w toku sprawy Twoja sytuacja dalej się zmienia (np. tracisz pracę, u dziecka pojawiają się nowe koszty leczenia), powinno to znaleźć odzwierciedlenie w dodatkowych pismach procesowych i wnioskach dowodowych.

Najczęstsze błędy przy próbie zmiany alimentów

W praktyce sądowej powtarza się kilka typowych błędów, które utrudniają skuteczne podwyższenie albo obniżenie alimentów.

Po stronie osoby żądającej podwyższenia alimentów typowe są:

• ogólne opisy sytuacji bez konkretnych kwot i rachunków,
• mieszanie wydatków dziecka z kosztami utrzymania całej rodziny,
• pomijanie dochodów własnych, dodatków, świadczeń (np. świadczeń rodzinnych),
• brak wyraźnego porównania: „jak było w chwili poprzedniego wyroku, a jak jest teraz”.

Po stronie osoby domagającej się obniżenia alimentów najczęściej widać:

• liczenie tylko aktualnych, zaniżonych zarobków, bez odniesienia do kwalifikacji, doświadczenia i możliwości realnego podjęcia lepiej płatnej pracy,
• powoływanie się na kredyty konsumpcyjne, które zostały zaciągnięte już po ustaleniu alimentów,
• traktowanie narodzin kolejnego dziecka jako automatycznego powodu do obniżenia alimentów na wcześniejsze – tymczasem sąd bada, czy przy racjonalnym ułożeniu wydatków zobowiązany jest nadal w stanie łożyć na wszystkie dzieci,
• nieuwzględnianie faktu, że wraz z wiekiem dziecka jego potrzeby zwykle rosną, a nie maleją.

Warto pamiętać, że sąd nie zastąpi strony w działaniu. Jeżeli nie przedstawisz dowodów, nie opiszesz dokładnie zmiany sytuacji i nie pokażesz, jak przełożyła się ona na potrzeby dziecka lub Twoje możliwości finansowe, nawet obiektywnie uzasadniona zmiana alimentów może okazać się trudna do osiągnięcia.

Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata?

Sprawy o podwyższenie albo obniżenie alimentów pozornie wydają się proste – „dziecko kosztuje więcej” albo „zarabiam mniej”. W praktyce toczy się w nich jednak spór o szczegóły: co jest usprawiedliwioną potrzebą, jakie są realne możliwości zarobkowe zobowiązanego, czy zmiana sytuacji jest trwała, czy tylko przejściowa.

Rolą adwokata w tego typu sprawach jest przede wszystkim:

• przeanalizowanie poprzedniego wyroku lub ugody oraz aktualnej sytuacji stron,
• ocena, czy w ogóle istnieją podstawy do żądania zmiany alimentów,
• pomoc w zebraniu i uporządkowaniu dowodów,
• przygotowanie pozwu i kolejnych pism procesowych tak, aby jasno pokazywały „zmianę stosunków” w rozumieniu art. 138 k.r.o.,
• reprezentacja przed sądem i reagowanie na argumenty drugiej strony.

Jeżeli rozważasz podwyższenie albo obniżenie alimentów i nie masz pewności, czy Twoja sytuacja uzasadnia zmianę orzeczenia, warto zacząć od konsultacji. Czasem wystarczy uporządkować dokumenty i właściwie uzasadnić pozew, aby realnie zwiększyć szanse na korzystny wyrok; innym razem uczciwa analiza pokazuje, że ryzyko przegranej jest na tyle duże, że lepiej rozważyć inne rozwiązania (np. próbę ugody).

W naszej praktyce jako adwokatów w Kielcach bardzo mocno stawiamy na to, aby klient rozumiał, jakie są realne możliwości zmiany alimentów, ile może potrwać postępowanie i jakie są możliwe scenariusze. Dobrze przygotowana sprawa o podwyższenie lub obniżenie alimentów to nie tylko dobrze napisany pozew, ale przede wszystkim rzetelne pokazanie sądowi, jak naprawdę wygląda obecna sytuacja Twoja i Twojego dziecka.

FAQ

Sprawdź naszą wizytówkę w Google, a także aktualne porady prawne i artykuły na blogu.