Zachowek | Testament
Zachowek chroni najbliższych członków rodziny, którzy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali mniej, niż przewiduje prawo. Wyjaśniamy, komu przysługuje zachowek, ile wynosi, jak go obliczyć i ile czasu jest na jego dochodzenie. Materiał przygotowała Kancelaria Adwokacka Bałaga w Kielcach.
Komu przysługuje zachowek #
Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, którzy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali ze spadku mniej, niż wynika to z przepisów prawa. Instytucja ta chroni osoby mające szczególną więź ze spadkodawcą, którym ustawodawca przyznał prawo do minimalnego udziału w majątku, niezależnie od ostatniej woli zmarłego. Zasady te regulują art. 991 do 1011 Kodeksu cywilnego.
Zachowek przysługuje
- Zstępnym: dzieciom, wnukom, prawnukom.
- Małżonkowi spadkodawcy.
- Rodzicom spadkodawcy.
Zachowek nie przysługuje
- Rodzeństwu spadkodawcy.
- Dalszym krewnym.
- Osobom obcym, nawet bliskim spadkodawcy.
Co istotne, zachowek przysługuje tym osobom tylko wtedy, gdy dziedziczyłyby z ustawy, gdyby nie było testamentu. Roszczenie powstaje w konkretnych sytuacjach: gdy uprawniony został całkowicie pominięty w testamencie, gdy testament przyznał mu mniej, niż wynosi należny zachowek, a ponadto gdy za życia spadkodawcy nie otrzymał darowizny pokrywającej wartość zachowku.
Ile wynosi zachowek #
Wysokość zachowku zależy od sytuacji uprawnionego. Co do zasady wynosi połowę udziału, który przypadałby przy dziedziczeniu ustawowym. W przypadku osób szczególnie chronionych ułamek ten jest wyższy.
Połowa udziału, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym.
Dwie trzecie udziału ustawowego, gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy.
Spadkodawca miał dwoje dzieci i małżonka. Przy dziedziczeniu ustawowym każde z nich dziedziczyłoby po jednej trzeciej spadku. Przy czystej wartości spadku 1 000 000 zł udział ustawowy każdego wynosi 333 333 zł.
Zachowek dziecka to połowa tego udziału, czyli 166 667 zł. Jeśli dziecko jest małoletnie lub trwale niezdolne do pracy, zachowek rośnie do dwóch trzecich udziału, czyli 222 222 zł.
Jak obliczyć zachowek w praktyce #
Obliczenie zachowku bywa skomplikowane, ponieważ podstawą nie jest jedynie majątek pozostawiony w chwili śmierci. Podstawę stanowi tak zwany substrat zachowku, na który składa się czysta wartość spadku, czyli aktywa pomniejszone o długi, powiększona o wartość darowizn poczynionych przez spadkodawcę za życia.
Darowizny na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku dolicza się bez ograniczeń czasowych. Darowizny na rzecz osób trzecich dolicza się tylko wtedy, gdy zostały dokonane w ciągu dziesięciu lat przed śmiercią spadkodawcy. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych ani darowizn sprzed ponad dziesięciu lat na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi.
Zachowek a darowizna dokonana za życia #
Częstą sytuacją jest przekazanie przez spadkodawcę za życia części majątku w formie darowizny jednemu z dzieci lub innej osobie. Taka darowizna nie wyłącza prawa pozostałych uprawnionych do zachowku, a wręcz przeciwnie, jej wartość dolicza się do substratu zachowku.
Jeżeli osoba uprawniona do zachowku sama otrzymała wcześniej darowiznę od spadkodawcy, jej wartość zalicza się na poczet należnego zachowku. Oznacza to, że uprawniony, który dostał już znaczną darowiznę za życia spadkodawcy, może otrzymać odpowiednio niższy zachowek lub nie otrzymać go wcale. Te rozliczenia bywają złożone i często stanowią główną oś sporu w sprawach o zachowek. Więcej o darowiznach przeczytasz w artykule o odwołaniu darowizny.
Termin przedawnienia roszczenia o zachowek #
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat. W przypadku zachowku po osobie, która pozostawiła testament, termin liczy się od ogłoszenia testamentu. W pozostałych sytuacjach bieg terminu rozpoczyna się od otwarcia spadku, czyli od chwili śmierci spadkodawcy.
Kiedy zachowek nie przysługuje #
Prawo do zachowku nie jest bezwarunkowe. Uprawniony może zostać go pozbawiony w drodze wydziedziczenia, jeżeli spadkodawca w testamencie wskaże, że uprawniony postępował uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się względem spadkodawcy lub jego bliskich umyślnego przestępstwa, a ponadto uporczywie nie dopełniał obowiązków rodzinnych.
Zachowek nie przysługuje również osobie, która została uznana za niegodną dziedziczenia, a także osobie, która odrzuciła spadek lub zrzekła się dziedziczenia w umowie ze spadkodawcą. Ocena zasadności wydziedziczenia bywa sporna i często sama staje się przedmiotem postępowania sądowego.
Pomoc adwokata w sprawie o zachowek #
Sprawy o zachowek wymagają precyzyjnego ustalenia kręgu uprawnionych, prawidłowego obliczenia substratu zachowku oraz właściwej wyceny majątku, w tym doliczanych darowizn. Błędy na etapie obliczeń lub przekroczenie terminu przedawnienia mogą pozbawić uprawnionego należnych środków.
Kancelaria Adwokacka Bałaga w Kielcach pomaga zarówno osobom dochodzącym zachowku, jak i tym, od których zachowku się żąda. Prowadzimy sprawy na każdym etapie, od wezwania do zapłaty, przez negocjacje, aż po postępowanie sądowe. Zachowek to część szerszego zakresu spraw o spadki i darowizny, które prowadzimy. Działamy w Kielcach i całym województwie świętokrzyskim.
Czujesz się pominięty w spadku? Sprawdź prawo do zachowku
Ocenimy, czy przysługuje Ci zachowek, obliczymy jego wysokość i poprowadzimy sprawę. Pamiętaj o pięcioletnim terminie. Działamy w Kielcach i całym województwie świętokrzyskim.
Zachowek chroni najbliższych członków rodziny, którzy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali mniej, niż przewiduje prawo. Wyjaśniamy, komu przysługuje zachowek, ile wynosi, jak go obliczyć i ile czasu jest na jego dochodzenie. Materiał przygotowała Kancelaria Adwokacka Bałaga w Kielcach.
Komu przysługuje zachowek #
Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, którzy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali ze spadku mniej, niż wynika to z przepisów prawa. Instytucja ta chroni osoby mające szczególną więź ze spadkodawcą, którym ustawodawca przyznał prawo do minimalnego udziału w majątku, niezależnie od ostatniej woli zmarłego. Zasady te regulują art. 991 do 1011 Kodeksu cywilnego.
Zachowek przysługuje
- Zstępnym: dzieciom, wnukom, prawnukom.
- Małżonkowi spadkodawcy.
- Rodzicom spadkodawcy.
Zachowek nie przysługuje
- Rodzeństwu spadkodawcy.
- Dalszym krewnym.
- Osobom obcym, nawet bliskim spadkodawcy.
Co istotne, zachowek przysługuje tym osobom tylko wtedy, gdy dziedziczyłyby z ustawy, gdyby nie było testamentu. Roszczenie powstaje w konkretnych sytuacjach: gdy uprawniony został całkowicie pominięty w testamencie, gdy testament przyznał mu mniej, niż wynosi należny zachowek, a ponadto gdy za życia spadkodawcy nie otrzymał darowizny pokrywającej wartość zachowku.
Ile wynosi zachowek #
Wysokość zachowku zależy od sytuacji uprawnionego. Co do zasady wynosi połowę udziału, który przypadałby przy dziedziczeniu ustawowym. W przypadku osób szczególnie chronionych ułamek ten jest wyższy.
Połowa udziału, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym.
Dwie trzecie udziału ustawowego, gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy.
Spadkodawca miał dwoje dzieci i małżonka. Przy dziedziczeniu ustawowym każde z nich dziedziczyłoby po jednej trzeciej spadku. Przy czystej wartości spadku 1 000 000 zł udział ustawowy każdego wynosi 333 333 zł.
Zachowek dziecka to połowa tego udziału, czyli 166 667 zł. Jeśli dziecko jest małoletnie lub trwale niezdolne do pracy, zachowek rośnie do dwóch trzecich udziału, czyli 222 222 zł.
Jak obliczyć zachowek w praktyce #
Obliczenie zachowku bywa skomplikowane, ponieważ podstawą nie jest jedynie majątek pozostawiony w chwili śmierci. Podstawę stanowi tak zwany substrat zachowku, na który składa się czysta wartość spadku, czyli aktywa pomniejszone o długi, powiększona o wartość darowizn poczynionych przez spadkodawcę za życia.
Darowizny na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku dolicza się bez ograniczeń czasowych. Darowizny na rzecz osób trzecich dolicza się tylko wtedy, gdy zostały dokonane w ciągu dziesięciu lat przed śmiercią spadkodawcy. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych ani darowizn sprzed ponad dziesięciu lat na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi.
Zachowek a darowizna dokonana za życia #
Częstą sytuacją jest przekazanie przez spadkodawcę za życia części majątku w formie darowizny jednemu z dzieci lub innej osobie. Taka darowizna nie wyłącza prawa pozostałych uprawnionych do zachowku, a wręcz przeciwnie, jej wartość dolicza się do substratu zachowku.
Jeżeli osoba uprawniona do zachowku sama otrzymała wcześniej darowiznę od spadkodawcy, jej wartość zalicza się na poczet należnego zachowku. Oznacza to, że uprawniony, który dostał już znaczną darowiznę za życia spadkodawcy, może otrzymać odpowiednio niższy zachowek lub nie otrzymać go wcale. Te rozliczenia bywają złożone i często stanowią główną oś sporu w sprawach o zachowek. Więcej o darowiznach przeczytasz w artykule o odwołaniu darowizny.
Termin przedawnienia roszczenia o zachowek #
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat. W przypadku zachowku po osobie, która pozostawiła testament, termin liczy się od ogłoszenia testamentu. W pozostałych sytuacjach bieg terminu rozpoczyna się od otwarcia spadku, czyli od chwili śmierci spadkodawcy.
Kiedy zachowek nie przysługuje #
Prawo do zachowku nie jest bezwarunkowe. Uprawniony może zostać go pozbawiony w drodze wydziedziczenia, jeżeli spadkodawca w testamencie wskaże, że uprawniony postępował uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się względem spadkodawcy lub jego bliskich umyślnego przestępstwa, a ponadto uporczywie nie dopełniał obowiązków rodzinnych.
Zachowek nie przysługuje również osobie, która została uznana za niegodną dziedziczenia, a także osobie, która odrzuciła spadek lub zrzekła się dziedziczenia w umowie ze spadkodawcą. Ocena zasadności wydziedziczenia bywa sporna i często sama staje się przedmiotem postępowania sądowego.
Pomoc adwokata w sprawie o zachowek #
Sprawy o zachowek wymagają precyzyjnego ustalenia kręgu uprawnionych, prawidłowego obliczenia substratu zachowku oraz właściwej wyceny majątku, w tym doliczanych darowizn. Błędy na etapie obliczeń lub przekroczenie terminu przedawnienia mogą pozbawić uprawnionego należnych środków.
Kancelaria Adwokacka Bałaga w Kielcach pomaga zarówno osobom dochodzącym zachowku, jak i tym, od których zachowku się żąda. Prowadzimy sprawy na każdym etapie, od wezwania do zapłaty, przez negocjacje, aż po postępowanie sądowe. Zachowek to część szerszego zakresu spraw o spadki i darowizny, które prowadzimy. Działamy w Kielcach i całym województwie świętokrzyskim.
Czujesz się pominięty w spadku? Sprawdź prawo do zachowku
Ocenimy, czy przysługuje Ci zachowek, obliczymy jego wysokość i poprowadzimy sprawę. Pamiętaj o pięcioletnim terminie. Działamy w Kielcach i całym województwie świętokrzyskim.
