Przemoc domowa

Przemoc domowa

Nalezy pamiętać, iż to nie jest „trudna sytuacja rodzinna”, ale naruszenie praw człowieka i przestępstwo. Obowiązujące przepisy przewidują szereg środków, które mają za zadanie w pierwszej kolejności ochronić osobę doświadczającą przemocy, a dopiero w dalszej kolejności rozstrzygać o odpowiedzialności sprawcy.

Jednym z najważniejszych narzędzi jest nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy – zarówno w trybie natychmiastowym, jak i na podstawie orzeczenia sądu.

Przemoc domowa

jest definiowana w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej jako jednorazowe albo powtarzające się działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób najbliższych lub innych osób we wspólnym gospodarstwie domowym. Może mieć charakter fizyczny (bicie, szarpanie, popychanie), psychiczny (upokarzanie, groźby, nękanie), seksualny, ekonomiczny (odbieranie pieniędzy, kontrola wydatków) czy polegać na zaniedbaniu.

Nie ma przy tym znaczenia, kto jest właścicielem mieszkania, albowiem istotne jest to, że sprawca i osoba doznająca przemocy faktycznie razem w nim mieszkają.

W praktyce osoby doświadczające przemocy często obawiają się zgłoszenia sprawy, bo nie chcą „zostać na bruku” wraz z dziećmi albo boją się, że to one będą zmuszone wyprowadzić się z mieszkania, aby uniknąć dalszej agresji. Tymczasem przepisy dają możliwość zastosowania rozwiązania odwrotnego: to sprawca przemocy domowej może zostać zobowiązany do natychmiastowego opuszczenia mieszkania oraz jego bezpośredniego otoczenia, niezależnie od tego, czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą czy tylko współlokatorem.

Nakaz opuszczenia mieszkania

Najbardziej dotkliwym, a jednocześnie najszybciej działającym środkiem jest natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania oraz zakaz zbliżania się do niego, wydawany przez Policję lub Żandarmerię Wojskową. Funkcjonariusz, który ma uzasadnione podejrzenie, że w mieszkaniu dochodzi do przemocy domowej, może wydać taki nakaz na miejscu interwencji, bez oczekiwania na decyzję sądu. Nakaz ten obowiązuje co do zasady przez 14 dni, a złamanie zakazu (powrót do mieszkania, podejmowanie prób kontaktu, naruszanie zakazu zbliżania się) może skutkować zatrzymaniem i odpowiedzialnością wykroczeniową lub karną.

Okres obowiązywania policyjnego nakazu ma przede wszystkim umożliwić osobie doświadczającej przemocy podjęcie dalszych kroków: zabezpieczenie najpilniejszych spraw, uspokojenie sytuacji, kontakt z prawnikiem, ośrodkiem pomocy społecznej lub zespołem interdyscyplinarnym, a także przygotowanie wniosku do sądu o nałożenie długoterminowego nakazu opuszczenia mieszkania. W praktyce często jest to moment przełomowy, w którym po raz pierwszy udaje się realnie odseparować sprawcę od ofiary i dzieci.

Drugim, niezwykle istotnym instrumentem jest sądowy nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy domowej, przewidziany w art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Sąd rejonowy, w postępowaniu nieprocesowym, może zobowiązać osobę stosującą przemoc do opuszczenia mieszkania zajmowanego wspólnie z osobą doznającą przemocy, a także zakazać jej zbliżania się do tego lokalu. Wniosek może złożyć osoba doświadczająca przemocy, a także – w określonych ustawą sytuacjach – m.in. prokurator lub inne wskazane podmioty, jeżeli przemawia za tym ochrona ofiary.

Sądowy nakaz opuszczenia mieszkania

Co ważne, sąd nie bada w tym postępowaniu ostatecznej „winy” w rozumieniu prawa karnego ani nie rozstrzyga o własności lokalu. Decydujące jest to, czy zachowanie uczestnika postępowania spełnia przesłanki przemocy domowej i czy kontynuowanie wspólnego zamieszkiwania zagraża bezpieczeństwu osoby doświadczającej przemocy lub dzieci. W wielu przypadkach sąd, oceniając materiał dowodowy, opiera się na uprawdopodobnieniu, a nie na sztywnych, „twardych” dowodach takich jak prawomocny wyrok karny.

Wniosek

Przygotowując wniosek o nakaz opuszczenia mieszkania z powodu przemocy domowej, warto zgromadzić jak najwięcej dowodów potwierdzających zarówno sam fakt przemocy, jak i jej wpływ na życie codzienne: nagrania, wiadomości SMS, komunikatory, dokumentację medyczną, notatki policyjne z interwencji, zaświadczenia od lekarza, psychologa, pedagoga szkolnego, pracownika socjalnego, dane świadków. Im pełniejszy obraz sytuacji zostanie przedstawiony sądowi, tym większa szansa na szybkie i adekwatne rozstrzygnięcie.

Nakaz opuszczenia mieszkania

przez sprawcę przemocy domowej często bywa łączony z innymi postępowaniami, np. o rozwód, separację, ograniczenie władzy rodzicielskiej, ustalenie kontaktów z dzieckiem czy alimenty. W praktyce oznacza to, że osoba doświadczająca przemocy nie musi czekać z ochroną do zakończenia procesu rozwodowego. Nakaz może być wydany niezależnie od tego, czy sprawa rozwodowa została już wszczęta, a jego celem jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa „tu i teraz”.

Z punktu widzenia osób dotkniętych przemocą kluczowe jest zrozumienie, że prawo przewiduje pierwszeństwo ochrony ich życia i zdrowia przed interesem majątkowym sprawcy. Właściciel mieszkania, który stosuje przemoc domową wobec współmałżonka, partnera lub dzieci, może zostać prawnie zobowiązany do opuszczenia lokalu i zakazu zbliżania się do niego, mimo że formalnie pozostaje właścicielem nieruchomości. Nie traci przez to prawa własności, ale traci możliwość zamieszkiwania w tym miejscu i kontaktu z domownikami na czas określony w orzeczeniu.

Przemoc domowa – zachowania sprawcy

Warto też podkreślić, że neutralne z pozoru zachowania, jak uporczywe nękanie, kontrolowanie, groźby, izolowanie od rodziny, pozbawianie środków do życia czy ciągłe upokarzanie, mogą zostać przez sąd uznane za przemoc domową, nawet jeśli nie dochodzi do spektakularnych incydentów fizycznych. Z tego względu nie należy bagatelizować sytuacji, w której życie we wspólnym mieszkaniu staje się źródłem permanentnego strachu, napięcia i poczucia zagrożenia.

Przemoc domowa, co robić?

Jeżeli w mieszkaniu dochodzi do przemocy domowej, pierwszym krokiem powinna być reakcja i wezwanie Policji w sytuacji zagrożenia, kontakt z lekarzem lub szpitalem w razie obrażeń, a następnie konsultacja prawna w celu opracowania dalszej strategii działania. Omówienie sytuacji z adwokatem pozwala dobrać odpowiedni środek ochrony: od interwencji Policji i natychmiastowego nakazu opuszczenia mieszkania, przez wniosek o sądowy nakaz opuszczenia lokalu, aż po równoległe działania w sprawie rozwodowej, alimentacyjnej czy dotyczącej władzy rodzicielskiej.

Przemoc domowa i nakaz opuszczenia mieszkania

Jest to temat niezwykle wrażliwy, wymagający połączenia znajomości przepisów z doświadczeniem procesowym i empatią wobec osób, które często po latach milczenia decydują się na pierwszy ruch. Dlatego w każdej sprawie adwokat powinien zadbać o indywidualne podejście, rzetelne przygotowanie wniosku, a przede wszystkim o to, aby zastosowane środki prawne realnie poprawiły bezpieczeństwo osoby doświadczającej przemocy oraz jej dzieci – zarówno w krótkiej perspektywie, jak i w dalszym życiu rodzinnym i zawodowym.

Zapraszamy także do zapoznania sie z naszą wizytówką Google.