Brak zgody jednego ze spadkobierców nie blokuje działu spadku. Każdy współspadkobierca może złożyć wniosek do sądu i zaproponować sposób podziału. Gdy spadkobiercy są zgodni, dział może nastąpić umową, a jeżeli w spadku jest nieruchomość, umowa wymaga aktu notarialnego.

Sąd może przyznać nieruchomość jednej osobie z obowiązkiem spłaty pozostałych, podzielić rzecz fizycznie, jeżeli to możliwe, albo w ostateczności zarządzić jej sprzedaż i podział pieniędzy. W praktyce najczęściej spór dotyczy wartości nieruchomości, a wtedy potrzebna jest opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Krok po kroku opisujemy to w poradniku dział spadku w Kielcach.

Dział spadku to nie tylko wskazanie, komu przypada mieszkanie albo działka. Spór często dotyczy tego, że jeden ze spadkobierców przez lata remontował nieruchomość, płacił podatek, spłacał kredyt, ponosił koszty utrzymania, pobierał czynsz albo sam korzystał z domu należącego do wszystkich.

Takie rozliczenia potrafią mocno zmienić ostateczny wynik sprawy. Dlatego przed złożeniem wniosku warto zebrać rachunki, potwierdzenia przelewów i dokumentację remontów. Bez dowodów nawet duże nakłady trudno rozliczyć.

W sprawach po zmarłym małżonku sam dział spadku często nie wystarcza. Najpierw trzeba ustalić, co należało do majątku wspólnego małżonków, a dopiero potem podzielić część zmarłego między jego spadkobierców.

Oba rozliczenia można przeprowadzić w jednym postępowaniu. Takie sprawy są zwykle bardziej złożone niż zwykłe stwierdzenie nabycia spadku, bo łączą prawo rodzinne majątkowe i prawo spadkowe.

Pominięcie dziecka albo małżonka w testamencie nie zawsze oznacza, że zostaje ono z niczym. Zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy, mogą mieć prawo do zachowku.

Zachowek wynosi co do zasady połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Dla małoletniego zstępnego albo osoby trwale niezdolnej do pracy są to dwie trzecie tego udziału. To roszczenie pieniężne: uprawniony nie dostaje części domu, tylko określoną kwotę. Szczegóły i sposób wyliczenia opisujemy w poradniku zachowek.

To jeden z najczęstszych punktów spornych. Spadkodawca zostawia niewielki majątek, bo wcześniej przekazał mieszkanie, dom albo działkę jednemu z dzieci. Przy obliczaniu zachowku takie darowizny dolicza się do spadku.

Wiele osób słyszało, że darowizna sprzed ponad dziesięciu lat „się nie liczy”. To uproszczenie. Granica dziesięciu lat dotyczy darowizn na rzecz osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Darowiznę na rzecz własnego dziecka dolicza się co do zasady bez względu na to, kiedy jej dokonano. Dlatego analiza zachowku często wymaga cofnięcia się w historii rodzinnego majątku o kilkadziesiąt lat.

Osoba zobowiązana do zapłaty zachowku może żądać odroczenia terminu zapłaty, rozłożenia zachowku na raty, a w wyjątkowych przypadkach jego obniżenia (art. 997¹ k.c.). Sąd bierze pod uwagę sytuację osobistą i majątkową obu stron.

Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy majątek spadkowy to dom, w którym mieszka zobowiązany, i natychmiastowa zapłata zmusiłaby go do jego sprzedaży. Pomagamy zarówno osobom dochodzącym zachowku, jak i tym, które bronią się przed roszczeniem.

Ważny testament ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym, ale nie każdy dokument nazwany testamentem wywołuje skutki prawne. Testament jest nieważny między innymi wtedy, gdy spadkodawca sporządził go w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji, pod wpływem błędu albo groźby, a także gdy nie zachowano wymaganej formy.

Testament własnoręczny musi być w całości napisany ręcznie i podpisany przez spadkodawcę. Spory o ważność testamentu zwykle wymagają dokumentacji medycznej, zeznań świadków i opinii biegłego. Więcej w artykule podważenie testamentu.

Te pojęcia są często mylone. Samo niewskazanie dziecka w testamencie nie jest wydziedziczeniem. Osoba pominięta zachowuje prawo do zachowku.

Wydziedziczenie oznacza pozbawienie prawa do zachowku i jest możliwe tylko z przyczyn wskazanych w ustawie, na przykład gdy uprawniony uporczywie nie dopełniał obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy albo dopuścił się wobec niego umyślnego przestępstwa. Przyczyna musi wynikać z treści testamentu. W sporze sąd bada, czy rzeczywiście istniała i czy spełnia ustawowe wymagania.

Niegodność to inna instytucja niż wydziedziczenie. Orzeka ją sąd na żądanie osoby, która ma w tym interes, gdy spadkobierca na przykład dopuścił się ciężkiego umyślnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy, podstępem lub groźbą wpłynął na treść testamentu, ukrył albo podrobił testament, a od 2023 r. także gdy uporczywie uchylał się od alimentów na rzecz spadkodawcy.

Niegodny jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Na złożenie żądania jest rok od dowiedzenia się o przyczynie, nie później niż trzy lata od otwarcia spadku.

Spadkobierca może spadek przyjąć wprost, czyli z pełną odpowiedzialnością za długi, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza albo go odrzucić. Oświadczenie składa się przed sądem albo notariuszem w ciągu sześciu miesięcy.

Jeżeli w tym terminie nie złożysz żadnego oświadczenia, przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Za długi odpowiadasz wtedy co do zasady tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza. Gdy długi wyraźnie przewyższają majątek, zwykle bezpieczniejsze jest odrzucenie spadku.

Nie zawsze od dnia śmierci. Termin biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Dla dziecka zmarłego będzie to zwykle wiadomość o śmierci. Dla dalszego krewnego może to być dopiero chwila, w której dowiedział się, że osoby bliższe w kolejności odrzuciły spadek.

Odrzucenie przenosi spadek na kolejne osoby, często na dzieci odrzucającego, które również mają sześć miesięcy na decyzję. Dlatego przy zadłużonym spadku zwykle planujemy oświadczenia całej rodziny naraz. Do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia.

Od 15 listopada 2023 r. nie zawsze potrzebne jest zezwolenie sądu. Jeżeli dziecko zostało powołane do spadku dlatego, że wcześniej odrzucił go rodzic, rodzice mogą w określonych warunkach odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 101 § 4 k.r.o.).

Gdy zezwolenie jest wymagane, bieg sześciomiesięcznego terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania sądowego. To ważna zmiana, bo wcześniej rodzice często nie zdążali przed upływem terminu. Warunki wyjątku trzeba jednak sprawdzić w konkretnej sytuacji rodziny.

Przy darowiźnie własność przechodzi nieodpłatnie. Przy umowie dożywocia nabywca w zamian za nieruchomość zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie: mieszkanie, wyżywienie, opiekę i pomoc w chorobie.

Różnica ma znaczenie dla późniejszego zachowku. Prawidłowo zawarta umowa dożywocia jest umową odpłatną i nie jest doliczana do spadku tak jak darowizna. Decyzji „przepiszę dom dziecku” nie warto więc podejmować tylko dlatego, że jedna czynność wydaje się prostsza.

Wykonaną darowiznę można odwołać, jeżeli obdarowany dopuścił się wobec darczyńcy rażącej niewdzięczności. Nie każde pogorszenie relacji rodzinnych nią jest. Sąd bada całokształt relacji, charakter i intensywność zachowania obdarowanego, przyczyny konfliktu i postawę samego darczyńcy.

Na złożenie oświadczenia jest rok od dowiedzenia się o niewdzięczności. Szczegóły w poradniku odwołanie darowizny.

Prawo spadkowe służy nie tylko do rozwiązywania sporów po śmierci. Wiele konfliktów można uprzedzić: testamentem, zapisem windykacyjnym, darowizną, dożywociem, odpowiednim ukształtowaniem współwłasności albo umową o zrzeczenie się dziedziczenia.

Taką umowę zawiera się u notariusza i może ona dotyczyć także samego prawa do zachowku, w całości albo w części. To przydatne narzędzie, gdy rodzice już za życia podzielili majątek między dzieci i chcą, żeby po ich śmierci nie było roszczeń.

Coraz częściej spadkodawca mieszkał za granicą, majątek jest w kilku państwach, a spadkobiercy mieszkają w różnych krajach. Wtedy najpierw trzeba ustalić, sąd którego państwa jest właściwy i które prawo stosuje się do dziedziczenia.

W sprawach unijnych pomocne bywa europejskie poświadczenie spadkowe, które ułatwia wykazanie statusu spadkobiercy w innych państwach Unii Europejskiej.

Nie. Gdy nie ma sporu, a wszyscy spadkobiercy mogą stawić się u notariusza, dziedziczenie potwierdzi akt poświadczenia dziedziczenia. Spory o testament albo podział majątku zwykle wymagają postępowania sądowego.

Nie. Ustala tylko, kto dziedziczy i w jakich udziałach. Konkretny podział następuje w dziale spadku.

Na wszczęcie sądowej sprawy działowej nie potrzeba zgody pozostałych. Wniosek może złożyć każdy ze współspadkobierców. Więcej o tym, jak wygląda sądowy dział spadku.

Nie zawsze. Granica dziesięciu lat dotyczy darowizn na rzecz osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Darowiznę na rzecz dziecka dolicza się co do zasady bez względu na datę.

W określonych przypadkach tak, gdy dziecko jest powołane do spadku wskutek wcześniejszego odrzucenia go przez rodzica (art. 101 § 4 k.r.o.). W innych sytuacjach zezwolenie sądu jest potrzebne, ale termin na odrzucenie spadku jest wtedy zawieszony.

Nie. Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiedzialność za długi ograniczoną do wartości odziedziczonego majątku.

Nie. Pominięcie w testamencie nie jest wydziedziczeniem. Dziecko pominięte w testamencie może dochodzić zachowku.

Tak. Sąd może odroczyć termin zapłaty, rozłożyć zachowek na raty, a wyjątkowo także go obniżyć (art. 997¹ k.c.).

Tak. W dziale spadku sąd może przyznać nieruchomość jednej osobie z obowiązkiem spłaty pozostałych spadkobierców.

Tak. Sprawy spadkowe prowadzimy przed sądami w całym województwie świętokrzyskim i w innych miastach Polski. Część czynności, w tym konsultacje, może odbywać się zdalnie.